КАСЦЫ ІЛЮЗІЯЎЛес стэрэатыпаў
Не сакрэт, што кожнаму з нас даводзіцца ісьці празь лес стэрэатыпаў. Мы
самі гэты лес гадуем, а потым ня можам выблытацца з трох хваінак.
Стэрэатып — гэта тое, да чаго прызвычаіліся ў няздольнасьці ўбачыць ці
зразумець іншае, зваротнае. "У нас все гаварат па-русскі", — канформнае
заплюшчваньне вачэй на існую ў грамадзтве праблему. Стэрэатып — гэта і
чарада прыватнасьцяў, часьцяком выпадковых, зь якіх лепіцца вобраз
агульнага. "Усе мужыкі казлы" / "Усе бабы сучкі", — досьвед уласнага
нешанцаваньня ў стасунках з супрацьлеглым полам. Самае сьмешнае палягае
ў тым, што перамагчы стэрэатып без стварэньня новага немагчыма. Таму
наш стэрэатыпавы лес нагадвае пэрманэнтны буралом у перамешку з
маладзенькімі дрэўцамі. Ой, бярозы ды сосны... Чуцен сьпеў стэрэатыпных
партызан.
Красуня і "Каста"
Калекцыянуючы
стэрэатыпы, я назіраў за адной мімалётнай парачкай падлеткаў. Дзяўчына,
што і казаць, прыгожая. І з стану, і з твару. Кроў са згушчаным
малаком. Хлопец жа вызначаўся прынамсі дзьвюма надта сумнеўнымі
цнотамі: губа накшталт заечай і сталы пах фабрыкі па перапрацоўцы
другаснай сыравіны. Дзеля гэтага выяўнага кантрасту падумалася: "Вось
ён сусьветны фальклёр, нібыта на далоні. Красуня і пачвара! Дайце
бінокль, можа ўпільную наяву пунсовай кветачкі!" Але мускулісты анёл
халоднай развагі цьвердзіў, што сустракаліся яны,
влекомыя страстями одменными. Дык жа стала пераймаць адвечнае мужыцкае пытаньне:
адкуля ўсё і што яно? Адказ знайшоўся выпадкова. Убачыўшыўшы аднойчы вялікую афішу расейскага
рэп-гурта "Каста", я ня даў веры сваім вачом: адзін з трох чувакоў на здымку выглядаў рыхтык, як той грыбаты Казанова.
Старайся разьбірацца ў тварах. Красуня надта любіць расейскі рэп.
Цяга да
зорнага падабенства не такая і рэдкая зьява. Адна любіць актора, што сыграў Гары Потэра,
другая багоміць саліста дуэта "Smash", трэцяй падабаецца колішняя
каханка фокусьніка Дэвіда Купэрфільда. І што зробіш, калі двайнікі і
двайніцы жывуць побач? Бяры і ўпадай.
Кінг адпачывае"Ідуць касцы, зьвіняць іх косы", — яшчэ
са школы запомніліся словы клясыка. І як што ў сенакосе мне
ўдзельнічаць ніколі не выпадала, гэты звонкі паэтычны вобраз трывала
замацаваўся ў сьвядомасьці.
Ідуць касцы, зьвіняць іх косы і tertium non datur.
Нядзіўна, што аднойчы давялося перажыць своеасаблівы культурны шок:
косы не зьвінелі. Здарылася гэта недалёка ад Мельніцкага моста, дзе
паміж гаражамі, шматпавярхоўкамі і дарогай захаваўся добры кавалак
пусткі. Узімку людцы з бліжэйшых дамоў, зазвычай, выносяць туды
выбіваць на сьнягу кілімы. Улетку там буяе разнатраўе, якое бэсьціць
вока камунальным службам. Камунальных касцоў і пашэнціла агледзіць.
Радоўка мужчынаў у засьцерагальных акулярах мерна крочыла, трымаючы ў
рукох здабытак цывілізацыі — мэханічную касілку. Карціна была
гіпнатычная. Амаль што ў стылі Стывэна Кінга. Зблытаныя думкі нарадзілі
толькі адну фразу: "Ідуць касцы, гудуць іх косы..." "Гомель — горад
будучыні", — пішуць на аўтобусах кінгі дзяржаўнай ідэалёгіі. Гэта зусім
не азначае, што ўсе раптам закінулі дзядоўскія літоўкі. Напамінам пра
тое, што наша сялянская старасьветчына парадаксальна ўпісваецца ў
сучаснасьць, для мяне стала іншая гарадзкая карціна. Стыльны дзяцюк у
чырвонай майцы з надпісам
"Дякуй богу, що я нє москаль" і
разабранай касою ў правіцы крочыў напару зь дзяўчынай, апранутай у
вельмі лёгкую саколку і кароткую спаднічку. Яна паберагла мае нэрвы і
граблі з сабой не ўзяла.
Пляцформа сораму Неяк на прыпынку, гэтым сапраўдным
востраве марначасься, адна паненка мусіла перабываць у таварыстве мамы
і бабулі. А гвалтачкі мае! Яна была гатовая праваліцца ў царства
Жыжаля, абы толькі ня чуць сваіх спадарожніц.
Кабеты,
як ні дзіўна, не пераказвалі зьмест 325-й сэрыі чарговай
лацінаамэрыканскай мыльнай опэры. Яны абмяркоўвалі сваю родную
крывіначку: як яна вырасла, як яна пахарашэла, зь якой высознай
пляцформай носіць абутак. Незагарэлая дзяўчына літаральна ўмомант
рабілася цалком чырвонай. Яна драматычна закатвала вочы і паказвала
белыя, як першы сьняжок, зубы ці то ва ўсьмешцы, ці то ў зласьлівым
ашчэры. Безумоўна, увесь сьвет — тэатр, а ўсе мужчыны і жанчыны — там
акторы. Але гэтай акторцы з
стужкі пра лёс яшчэ давядзецца многа рэпетаваць, каб навучыцца ігнараваць ня столькі
навязьліва-знарочыстую любоў
родзічаў, колькі прысутнасьць падчас праяваў гэтай любові трэціх
асобаў, накшталт мяне. Як прыйшлі, так і разьмінуліся. А пляцформа
ейнага абутку сапраўды высозная.
Бабця-п'янця і дзеўка са свабодайЁсьць у гомельскім
паноптыкуме адзін выбітны экзэмпляр: невысокая бабулька з вострым
савіным носам. Твар яе ў любую паравіну года чырвоны, бо не зважаючы на
свой век і здрадлівыя ногі, бабця надта любіць на корак наступіць. Ці
то папросту
набухацца.
"Бабушка выпіла", — з годнасьцю, нібыта ў Радзівіла, рэклямуе сваё
п'янства яна, чапляючыся да мінакоў. Ехаў я кагадзе тралейбусам, месца
хапіла, каб сесьці. Побач прыладкавалася цікавая дзевачка з плэерам. І
акурат у гэты час у салён уплішчылася тая самая бабця-п'янця,
распрасьцерла руку і хрыпла прастагнала, быццам адзін з герояў
"Resident Evil": "Ну, вот уселася". Рэпліка прызначалася дзяўчынцы.
Тая, дарма што ў навушніках, адразу ўсё зьмікіціла і паднялася,
саступаючы месца
пожилому пассажиру, як любяць выслаўляцца
нашыя праз лад ветлівыя транспартныя робаты. "Бабушка села". Я
паморшчыўся і міжволі чмыхнуў. Бабуля зьнячэўку стала цікавіцца: "Ета
ваша дзевушка?" Ага, мая. Пятнаццаць гадоў розьніцы — драбяза якая!
Старая паднялася і перасела. Было ж куды! Малая вярнулася, як ніколі
нічога, на месца, цярэбячы свой mp3-player і зазіраючы ў жоўты
каляндарык з лягатыпам вядомай
падрыўной радыёстанцыі.
За ўвесь час яна ня вымавіла ні слова. Спакойны той, хто ў сабе нясе
Бога. Бабульчын жа бог шкляны, і гэта ісьціна яе ня тычыцца. Даўно.
лета-восень 2005 г. 
